NS rijtuigen in het oostblok

Ook tot ver na de Tweede Wereldoorlog waren nog rijtuigen van de NS in het Oostblok te vinden. Zo fotografeerde Roelof Hamoen in de jaren '70 diverse voormalige NS-rijtuigen in de DDR. Verder verworven het spoorwegmuseum en de SGB in 2004 bagagewagens uit Roemenië en de voormalige DDR.


rhamoen_foto05
Een onbekende derde klasse blokkendoos-rijtuig op het station van Freiberg (DDR); 8 augustus 1975.
Foto: R. Hamoen


rhamoen_foto06
Vlakbij het depot van Stendal bevond zich een NS-blokkendoos die omgebouwd was tot werkwagen. Het betreft een Cec 8500, die kennelijk een verbouwing had ondergaan, waarbij de oorspronkelijke dubbele toiletinrichting op tweederde van het rijtuig is verwijderd en vervangen door twee nieuwe aan de beide einden van de rij banken. De deuren aan de zijde van de reizigersafdeling zijn vervallen, de draairichting van de overblijvende portieren is niet gewijzigd. Het rijtuig heeft het DR-computernummer 60 50 99-28 701-9. Stendal (DDR), 3 april 1977.
Foto: R. Hamoen


rhamoen_foto07a

rhamoen_foto07b
In een werktrein in Halberstadt bevondt zich een bijzondere combinatie van een voormalige vierassige bagagewagen van de HSM en een ex-blokkendoosrijtuig. De bagagewagen heeft nog de karakteristieke buik en dakopbouw en draagt het nummer DR 60 50 99-54 763-6. Dit is de voormalige NS D7593 (ex-HSM 2803).
De tweede foto toont het blokkendoosrijtuig met het nummer DR 60 50 99-28 702-7. Dit rijtuig is herkenbaar als rijtuig uit de B8500-serie. Het gaat hier om de voormalige B8517. Halberstadt (DDR), 28 augustus 1977.
Foto's: R. Hamoen

djansenvenneboer_foto01

djansenvenneboer_foto02

djansenvenneboer_foto03

djansenvenneboer_foto04
Hetzelfde Blokkendoos-rijtuig (ex-B8517) was nog jarenlang in Halberstadt (DDR) te vinden. Bovenstaande foto's uit mei 1986 (2x), oktober 1987 en november 1988 laten goed de langzame aftakeling en uiteindelijke sloop van het rijtuig zien.
Foto's: D. Jansen Venneboer


mkastelijn_foto01
In Koscierzyna bevond zich nog een voormalige bagagewagen van de NS, die na de Tweede Wereldoorlog in Polen dienst heeft gedaan. De wagen is bij de PKP gebruikt als post- en bagagerijtuig. Het droeg het computernummer 50 51 92 20 184-4. Na te zijn afgevoerd kwam de wagen te staan in Olsztyn, als dienstmaterieel voor werk aan de bovenleiding, met het nummer 525950 XHA. In 1995 werd de wagen definitief afgevoerd. Lange tijd heeft de wagen daarna ten westen van het station Koscierzyna gestaan. Begin 2007 is de bagagewagen gesloopt.

Niet bekend is om welke wagen het hier gaat, omdat op het rijtuig geen fabrieksplaten of oorspronkelijke nummers meer zijn aan te treffen. Wel is duidelijk dat het om een door Allan gebouwde wagen gaat. Afgaande op de wagens die na de oorlog vermist waren, moet het om de D6062, D6070, D6083 of D6086 gaan. Koscierzyna, 5 september 2002.
Foto: M. Kastelijn

Klik hier voor meer foto's van deze bagagewagen.

Met dank aan Steffen Pötzscher, Roelof Hamoen, Patrick Meeder, Krzysztof Garski, Maykel Kastelijn en Arjen van der Donk voor de informatie over dit rijtuig.


fbauch_foto01
In het voormalige Betriebswerke (Bw) Hoyerswerda staat een Nederlandse bagagewagen van het type DIV. Het gaat om een van de in de Tweede Wereldoorlog vermiste bagagerijtuigen. Mogelijk gaat het hier om de oorspronkelijke D6093. Hoyerswerda, 31 oktober 2004.
Foto: F. Bauch

Klik hier voor meer foto's van deze bagagewagen.


avanderdonk_foto06

avanderdonk_foto05
In het Poolse Deblin stond in de buurt van de werkplaats een drie-assige HSM bagagewagen. Het gaat hier om een in de Tweede Wereldoorlog vermiste bagagewagen van het type DIII. Waarschijnlijk betreft het hier een wagen die tot de HSM-series D 1705-1714, D 1717-1723, D 1729-1758, D 1760-1778, D 1789-1806 of D 1827-1887 (later NS DIII 4501-4620 en DIII 4621-4645) moet behoren. Het uiterlijk van de wagen is vergelijkbaar met bagagewagens die bij de SGB (HSM D1915 en 1945) en het NSM (HSM 1920) te vinden zijn. De wagen is korter en heeft drie assen in plaats van draaistellen.
Pogingen om de wagen naar Nederland te halen zijn door de strenge voorwaarden die hieraan in Polen gesteld worden niet gelukt. Waarschijnlijk is de wagen inmiddels gesloopt aangezien de hij eind 2011 niet meer is aangetroffen op het terrein. Deblin, 10 juni 2004.
Foto's: A van der Donk


mhempel_foto01

mhempel_foto02
Op het station van Rehagen-Klausdorf (DDR) heeft in 1977 een lange rij ter zijde gestelde dienstwagens gestaan van zeer diverse oorsprong. Zowel personenrijtuigen, postrijtuigen, bagagewagens als goederenwagens. Bij dit materieel bevonden zich ook twee rijtuigen van Nederlandse origine.

De eerste wagen is duidelijk te herkennen als een Blokkendoos. De raamindeling wijst op een rijtuig van het type Aec dat voor de oorlog gewijzigd is in ABec. Van de serie ABec zijn tijdens de oorlog twee exemplaren vermist: ABec 8515 en ABec 8516. Waarschijnlijk betreft het hier de voormalige ABec 8515. Volgens de door de Deutsche Reichsbahn (DR) genoteerde gegevens werd dit rijtuig voor het een computernummer kreeg aangeduid als B4ümp7 204-205. Het getal 7 in de aanduiding geeft het aantal compartimenten weer, wat overeenkomst met die van een ABec.
De opschriften laten zien dat het rijtuig is gebruikt als Wohnwagen Reichsbahndirection Baumechanik Königsborn. Verder is te zien dat een van de twee oorspronkelijke deuren op het balkon is dichtgezet en dat de knik in de zijwand tussen de deur en de zijwand is afgeschuind.

Het tweede rijtuig met Nederlandse herkomst is een post-/bagagewagen serie NS PDl 1001-1023 (ex HSM DP 3011-3033). Het rijtuig draagt het computernummer 60 50 99-55 162-0 en het opschrift Gerätewagen Uberbauwerk Berlin-Köpenick. Het betreft hier een wagen die voor het zijn computernummer kreeg het DR het nummer 870-111 heeft gehad. De door de DR genoteerde gegevens vermelden dat het om een in 1916 door Werkspoor gebouwde wagen gaat. Na de Tweede Wereldoorlog zijn vijf wagens van deze serie vermist: PDl 1002, 1008, 1015, 1019 en 1021. Hierbij is de 1015 in 1916 door Görlitz gebouwd en de 1019 en 1021 door Werkspoor in 1917. Het betreft dan ook een van deze drie wagens.
Foto's: M. Hempel


gschlage_foto01
In Aschersleben heeft jarenlang ter hoogte van het station een Blokkendoos rijtuig gestaan. Dit rijtuig, dat was ingericht als verbijfsruimte, stond dwars op het spoor geplaatst. Niet meer op het spoor, maar wel op de eigen draaistellen. Dit rijtuig is de voormalige mC 9017, een motorwagen derde klasse. Aschersleben, 1986.
Foto: G. Schlage


onbekend_foto18
Foto van een stalen bagagewagen type DIV in dienst bij de Poolse spoorwegen PKP. Uit Polen wordt gemeld dat er bij de PKP drie bagagewagens van dit type dienst hebben gedaan, aangeduid als type Fx.
Op de foto is de bagagewagen te zien op het station Gdynia - Port Oksywie, tijdens de opening van het station en/of de spoorlijn waaraan het station ligt; winter 1945-1946.
Foto: fotograaf onbekend


tekening_couperijtuig_bij_PKP
Een tekening van een stalen couperijtuig. Op het eerste gezicht niets bijzonders, maar in het kader (rechtsonder vergroot) is te lezen dat het gaat om een rijtuig serie Bx94, gebouwd in 1933 door Beynes in Haarlem-Holland. De tekening komt dan ook uit een materieelboek uit 1960 van de Poolse spoorwegen PKP. Opmerkelijk is dat diverse in de tekening aangegeven afmetingen afwijken van de Nederlandse afmetingen. Waarom dit zo is, is onbekend.
Tekening: collectie O. Dijkstra uit materieelboek van Tadeusz S.


kolej_transersalna_blz139
Het Poolse boek Kolej Transersalna over deze fameuze spoorlijn bevat een kleurenfoto van een stalen couperijtuig op de spoorlijn Chabowka-Nowy Sacz. Op de zijwand van het rijtuig is het opschrift PKP 50 51 20-20 157-7 Bx leesbaar, dus het gaat hier om de voormalige NS C6451. De foto is in juli 1976 door M. Greplowski gemaakt.


swiat_kolei_2010_nr06_blz019
In het Poolse tijdschrift Swiat Kolei besteed in een serie artikelen aandacht aan de diverse typen Poolse stoomlokomotieven. In het deel over de typen Tr201 en Tr203 is deze foto te vinden. Achter stoomlokomotief Tr 203 216 is duidelijk een bagagewagen DIV te herkennen. Verdere gegevens over deze foto en de bagagewagen ontbreken.


kfseitz_foto01
Bij de Deutsche Reichsbahn zijn diverse houten NS-rijtuigen van de voormalige HSM terecht gekomen. Onder deze rijtuigen bevonden zich zeven exemplaren uit de serie AB8c 6231-6345, de exemplaren zonder remmershuis. Deze rijtuigen hadden vijf tweede klasse coupés met daarna een toilet en drie 1e klasse coupés. Het toilet vormde de scheiding tussende beide klassen.
Niet geheel duidelijk is welk exemplaar op de foto te zien is. Mogelijk gaat het om de voormalige HSM AB 813 (later NS AB 6233) die bij de DR het nummer kreeg 400-208. Dit rijtuig is voor zover bekend niet verbouwd ("Reko") en pas in 1971 terzijde gesteld.
Belzig (DDR), 27 april 1969.
Foto: K.F. Seitz

Naar boven ...